Verslag webinar PAW Weerstand

Hoe ga je om met weerstand van bewoners bij het aardgasvrij maken van hun wijk en hun woning? Dat was het onderwerp van het tweede webinar op 12 oktober 2021 in een reeks van vijf over het thema participatie en communicatie van het Programma Aardgasvrije Wijken. 

 Host Erik Peekel ging aan tafel in gesprek met: 

  • Eva Wolf, bestuurskundige en onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg en schreef het boek ‘De waarde van weerstand’.  
  • Leendert Odijk, projectleider aardgasvrij bij de gemeente Utrecht. 
  • Aranka Sinnemagedragsexpert en onderzoeker/trainer bij Duwtje.

Wat is weerstand? 

Weerstand is er altijd.  Het is een emotionele reactie op verandering  en is een teken dat mensen zich zorgen maken om iets. Hoewel weerstand niet  makkelijk is om mee om te gaan, geeft het wel  aan dat een onderwerp leeft vertelde Aranka Sinnema. Het zou gek zijn als er geen weerstand zou zijn bij het aardgasvrij maken van wijken. Dat zou betekenen dat bewoners er helemaal niet mee bezig zijn en het onbelangrijk vinden.  Als er geen weerstand zou zijn bij de bewoners, leeft het dan wel genoeg en is het wel aan de orde van de dag? Sinnema: “We kunnen veel van weerstand leren, maar je moet wel begrijpen waar het vandaan komt en hoe je het kunt waarderen.” 

Weerstand waarderen 

Eva Wolf noem twee redenen waarom we weerstand juist moeten waarderen. Wolf: “Ten eerste is het mooi dat het publieke domein burgers aan het hart gaat. Vaak wordt er gesproken over die luie burger die zich niet met politiek bemoeit. Maar eigenlijk is weerstand gratis participatie.” Als tweede reden noemt Wolf het doorbreken van een tunnelvisie. Binnen overheidskringen zitten vaak gelijkgestemden. Zij horen weinig geluiden van buitenaf, terwijl die de tunnelvisie juist kunnen doorbreken. Het liefst al zo vroeg mogelijk in het proces. Wolf pleit er daarom ook voor om veel ruimtes in procedures in te bouwen, zodat je kunt inspelen op onverwachte omstandigheden:  “Bij beleidsprojecten worden de belangrijkste contouren vaak al in het begin vastgelegd en kun je er later niet meer op terugkomen. Eigenlijk wil je het andersom doen.” 

Goede relaties met bewoners 

Goede relaties is van cruciaal belang voor participatie vindt Wolf . Als de relatie goed is, kom je er achter wat er bij mensen achter de voordeur speelt. In een relatie met veel wederzijds wantrouwen is het moeilijk om een normaal gesprek te voeren. Wolf: “Je moet je inleven in een burger. Probeer te begrijpen waarom mensen zo weinig vertrouwen hebben. Dat is belangrijke informatie om te hebben in het proces.” 

Welk communicatiemiddel?

Het is belangrijk om slechte relaties met ‘boze’ burgers te verbeteren, omdat deze groep hun weerstand ook kunnen overbrengen op anderen. Sinnema: “Wat je vaak ziet is dat een kleine groep fel tegen is en zich niet gehoord voelt. Deze mensen komen samen met de rest van de wijk op bewonersbijeenkomsten en kunnen daar andere mensen beïnvloeden.” Als je weet uit wie deze kleine groep bestaat, kun je daar een een-op-een een gesprek mee voeren. Sinnema noemt bewonersbijeenkomsten dan ook niet altijd de beste optie. Sinnema: “Het is een traditionele gedachte dat een bewonersavond hét middel is om mensen te laten participeren. Kijk juist wat het beste past en kies het middel zo strategisch mogelijk uit.” 

Leendert Odijk vertelt hoe ze in Utrecht onderzoek hebben gedaan naar andere manieren om mensen te bereiken. “Met ieder medium bereik je andere mensen. Ook heeft iedereen andere vragen. Huurders hebben hele andere vragen dan kopers,” aldus Odijk. Van elke groep zijn toen vertegenwoordigers gevraagd om mee te denken in het communicatietraject.  

Casus Den Haag 

In Den Haag willen de woningcorporaties en de gemeente bij een appartementencomplex overstappen naar schone energie. Na een aanbod voor inductiekoken was de meerderheid van de bewoners positief, maar bij drie bewoners bleef de deur dicht. Hoe ga je dan om met deze kleine groep, zonder het draagvlak bij de andere bewoners te verliezen? Odijk noemde het een herkenbare maar ook lastige situatie. “Je wil dat mensen zelf willen overstappen, zodat je geen juridische drukmiddelen hoeft in te zetten.” Ook Wolf is geen voorstander juridische stappen, dit komt de relatie niet ten goede. Tegelijkertijd noemt Sinnema het een illusie dat je iedereen mee zult krijgen, er is altijd wel een groep die tegen is. Sinnema: “De vraag is dan wat hier de reden precies achter is en hoe je de zorgen van mensen kunt wegnemen.”  

Van weerstand naar meedenken in Utrecht 

Utrecht is een van de eerste proeftuinen. Door het enthousiasme werd in deze gemeente snel een brief de wijk in gestuurd, die eigenlijk alleen maar een schrikreactie en weerstand bij de bewoners tot gevolg had.  Odijk is blij met deze groep kritische burgers. “We hebben twee buurtinitiatieven met mensen die erg kritisch zijn en zich goed inlezen. Zij worden betrokken in het keuzeproces en zijn mede-trekker van het proces geworden.” Dat geeft een heel ander gevoel dan dat de keuzes voor hen worden gemaakt. Sinnema: “Een van de dingen die wij hebben geleerd is dat je sociale beïnvloeding veel meer moet inzetten. Burgers vertrouwen elkaar onderling meer dan dat ze de overheid vertrouwen. Bewonersinitiatieven zoals energie coöperaties kunnen bijvoorbeeld de brug naar de individuele bewoners slaan.

Als laatste benoemt Wolf dat het mooi is dat in de proeftuinen ervaringen worden opgedaan met bewonersparticipatie.  “We trekken ons niet terug in onze ivoren toren, waar we een heel proces uitdenken en vervolgens uitvoeren. Dat moeten we waarderen.” 

Meer weten? 

Klik op de afbeelding hieronder om deze sessie in een nieuw tabblad te bekijken. Meer voorbeelden vind je ook in de Handreiking Participatie

Het boek De Waarde van weerstand is hier te lezen:  (PDF) De waarde van weerstand: Wat Oosterweel ons leert over besluitvorming (researchgate.net)

Tijdens het webinar Weerstand! wisselden deelnemers tips uit over het omgaan met weerstand. Deze tips sluiten aan bij diverse onderdelen van de Handreiking Participatie en de participatie-uitgangspunten. Klik op 'Lees meer' voor een bloemlezing van deze tips. 


Bewonerscommunicatie

  • Ga in gesprek en blijf in gesprek; luister en neem bezwaren serieus. Probeer te begrijpen wat er achter de weerstand zit.
  • Bevraag bewoners waar de weerstand vandaan komt en toon er begrip voor als het realistisch is en stel gerust als het kan. Vaak berust het op onvoldoende kennis en inzicht en soms is het heel terecht.
  • Probeer door te vragen bij weerstand. Vaak zitten er andere zorgen of angsten achter. Als je daar de vinger op weet te leggen, kun je zorgen en angsten vaak wegnemen, door hen beter te informeren en daarmee onjuiste beelden te doorbreken.
  • Hanteer als uitgangspunt: als er weerstand is, is er nog kwaliteit toe te voegen. Ga in gesprek over wat er over het hoofd wordt gezien of onvoldoende wordt gewaardeerd. Welke waarden worden als weeskindjes behandeld?
  • Het is van groot belang dat vanuit de gemeente 'hoorbaar' wordt gemaakt dat het geluid van bezwaarden is gehoord, onder meer door in samenvatting terug te geven wat is ingebracht in de trant van: "u vindt dus dat .........." (en dus niet beginnen om de tegenredenering te spuien).

Verbinden van opgaven

  • Praat over koppelkansen in plaats van een benadering via de warmtetransitie.

Ken je wijk

  • We hebben in de wijk <Heindijk, Rotterdam> eerst een sociale marketing onderzoek gedaan.  Daaruit kwam een aantal belemmeringen en wat bewoners in het traject belangrijk vinden. Dat is voor ons de basis geweest voor de communicatiestrategie in de wijk. Verder toetsen we alles ook onder bewoners, voordat we het in de wijk verspreiden en passen het aan op punten die bewoners aangeven. Bijv het aanbod aardgasvrij is getoetst onder groep bewoners en aangepast.

Zorg dat iedereen gehoord wordt en mee kan doen

  • Faciliteer bewonersinitiatieven. Sociale beïnvloeding is iets waar burger coöperaties en buurtcollectieven vaak goed in zijn.
  • Mensen die weerstand tonen zijn wel vaak erg betrokken. Die kun je gebruiken, door ze bijvoorbeeld 1 op 1 te benaderen en ze om te buigen naar ambassadeurs voor onderdelen die ze wel zien zitten.
  • Kritische burgers kunnen ook taken vervullen in het aardgasvrijproces: door te communiceren met buurtgenoten, een proefwoning in te richten etc

Betrouwbare kennisbasis

  • In <Groningen/Paddepoel> hadden we aanvankelijk o.a. een onderzoeker van de kennisinstelling ingeschakeld die voorrekende wat scenario's voor de verschillende partijen kostten: dus scenario warmtepomp, hybride, warmtenet etc. aan de hand van een jaren 70 huis als casus. Maakte ook inzichtelijk dat er verschil is tussen maatschappelijke kosten en kosten voor de eindgebruiker
  • We hadden een avond belegd met 'ervaringsdeskundigen', dus bewoners die ervaring hadden met een (hybride) warmtepomp en de aansluiting op een stedelijk warmtenet.
Cookie-instellingen
Cookie-instellingen sluiten

Cookie-instellingen

Deze website maakt gebruik van cookies. Lees meer over cookies in onze cookieverklaring.


Deze cookies verzamelen nooit persoonsgegevens en zijn noodzakelijk voor het functioneren van de website.

Deze cookies verzamelen gegevens zodat we inzicht krijgen in het gebruik en deze website verder kunnen verbeteren.

Deze cookies zijn van aanbieders van externe content op deze website. Denk aan film, marketing- en/of tracking cookies.